Tieners die later met school kunnen beginnen, gebruiken die extra tijd daadwerkelijk om langer te slapen. In een recente Zwitserse studie nam de slaapduur op schooldagen met ongeveer 45 minuten toe, zonder dat leerlingen duidelijk later naar bed gingen.
Dat is een relevante uitkomst. Slaaptekort bij jongeren wordt vaak behandeld als een kwestie van telefoongebruik, discipline of slaapgewoonten. Maar ook de inrichting van de schooldag bepaalt hoeveel ruimte een tiener werkelijk heeft om te slapen.
Waarom vroeg opstaan voor tieners lastig is
Tijdens de adolescentie verschuift het slaapritme bij veel jongeren naar een later tijdstip. Zij worden ’s avonds later slaperig, terwijl de wekker voor school vaak vroeg blijft staan.
Dat kan leiden tot een structureel korte nachtrust. Eerder naar bed gaan klinkt dan logisch, maar werkt niet altijd: als het lichaam nog niet klaar is om te slapen, betekent langer in bed liggen niet automatisch meer slaap.
Een latere schoolstart kan de ochtend beter laten aansluiten op dit verschoven slaapritme. De Zwitserse onderzoekers wilden weten of jongeren die keuze ook echt zouden benutten.
Wat onderzochten de wetenschappers?
De studie vond plaats op twee middelbare scholen in het Zwitserse kanton St. Gallen. Daar werd een nieuw rooster ingevoerd met flexibele lesblokken. Leerlingen konden daardoor op sommige dagen kiezen of zij om 07.30 uur begonnen of later naar school kwamen.
Voor de invoering vulden 351 leerlingen vragenlijsten in. Een jaar later deden 403 leerlingen mee aan de vervolgmeting. Van hen namen 212 jongeren aan beide metingen deel. De mediane leeftijd was 14 jaar.
De onderzoekers bekeken onder meer:
- de werkelijke starttijd van de schooldag;
- bedtijden en wektijden;
- slaapduur op schooldagen en vrije dagen;
- slaperigheid overdag en slaapproblemen;
- gezondheidsgerelateerde kwaliteit van leven;
- schoolcijfers en gestandaardiseerde toetsresultaten.
Wat gebeurde er bij een flexibele schoolstart?
Maar liefst 95 procent van de leerlingen gebruikte de mogelijkheid om later te beginnen. De mediane schoolstart verschoof met 38 minuten.
De leerlingen stonden op schooldagen ongeveer 40 minuten later op. Hun bedtijd veranderde nauwelijks, waardoor hun gerapporteerde slaapduur met ongeveer 45 minuten toenam.
Dat is de belangrijkste conclusie van het onderzoek: wanneer het rooster ruimte bood, gebruikten tieners die ruimte vooral om langer te slapen. Ze leverden dus niet simpelweg slaap in door ’s avonds evenveel later naar bed te gaan.
De onderzoekers zagen daarnaast minder problemen met inslapen en een kleiner aandeel leerlingen met een klinisch lage gezondheidsgerelateerde kwaliteit van leven. Ook verbeterden enkele gestandaardiseerde toetsresultaten voor wiskunde en Engels. De gewone schoolcijfers lieten echter geen vergelijkbare duidelijke verbetering zien.
Zorgt later beginnen automatisch voor betere prestaties?
Dat kunnen we op basis van deze studie niet concluderen.
Tegelijk met de flexibele starttijden veranderden ook andere onderdelen van het onderwijs. Leerlingen kregen bijvoorbeeld meer keuzevrijheid, zelfstandigere leervormen en intensievere begeleiding. Bovendien was er geen vergelijkbare controlegroep van scholen waar niets veranderde.
Veel slaapgegevens waren gebaseerd op wat leerlingen zelf rapporteerden en niet op objectieve metingen met bijvoorbeeld een activiteitenmeter. De resultaten komen bovendien van twee Zwitserse scholen en zijn niet automatisch te vertalen naar iedere Nederlandse of Belgische school.
De studie laat dus een veelbelovend verband zien, maar bewijst niet dat een latere start op zichzelf verantwoordelijk was voor alle veranderingen in welzijn en toetsresultaten.
Waarom is flexibiliteit interessant?
Een schooldag voor iedereen structureel later laten beginnen kan organisatorisch ingewikkeld zijn. Denk aan vervoer, sport, bijbanen, opvang en de roosters van ouders en docenten.
Een flexibel model biedt mogelijk een middenweg. Niet iedere leerling hoeft iedere dag op hetzelfde tijdstip te beginnen, terwijl jongeren wel meer invloed krijgen op hun ochtendrooster.
Dat past ook bij individuele verschillen. De ene tiener functioneert redelijk vroeg, terwijl een ander veel sterker naar een laat slaapritme verschuift. Flexibiliteit kan helpen om met die verschillen rekening te houden.
Daarbij is het belangrijk dat een latere start niet simpelweg leidt tot een langere schooldag of extra verplichtingen in de avond. De gewonnen tijd moet werkelijk beschikbaar blijven voor slaap.
Wat kunnen scholen, ouders en jongeren hiermee?
Voor scholen: bekijk niet alleen hoeveel onderwijsuren een rooster bevat, maar ook hoe de plaatsing van die uren de slaap van leerlingen beïnvloedt. Een proef met flexibele ochtendblokken kan waardevolle lokale informatie opleveren.
Voor ouders: aanhoudende ochtendmoeheid is niet altijd een teken van onwil. Het biologische ritme, huiswerk, sport, reistijd en de schoolstart kunnen samen de beschikbare slaaptijd beperken.
Voor jongeren: een latere start helpt vooral wanneer de extra tijd ook aan slaap wordt besteed. Regelmaat, voldoende rust in de avond en een haalbare bedtijd blijven belangrijk.
Voor beleidsmakers: meet bij veranderingen niet alleen schoolprestaties, maar ook slaapduur, slaperigheid, welzijn, aanwezigheid en praktische gevolgen voor gezinnen.
De belangrijkste boodschap
Een flexibel schoolrooster kan tieners daadwerkelijk meer slaap geven. In deze studie betekende een ongeveer 40 minuten latere schoolstart circa 45 minuten extra slaap op schooldagen.
Dat maakt schooltijden tot meer dan een logistieke keuze. Ze zijn ook onderdeel van de slaapomgeving van jongeren. Tegelijk vraagt invoering om zorgvuldig lokaal onderzoek, omdat roosterwijzigingen, autonomie, onderwijsaanpak en gezinsomstandigheden elkaar beïnvloeden.
Praktische inzichten
- Tieners gebruikten een latere schoolstart vooral om langer te slapen.
- Hun bedtijd verschoof niet duidelijk naar achteren.
- De gerapporteerde slaapduur nam met ongeveer 45 minuten toe.
- Flexibiliteit kan een uitvoerbaar alternatief zijn voor één vaste latere starttijd.
- De gevonden verbeteringen bewijzen geen oorzakelijk effect van alleen de schoolstart.
- Scholen doen er goed aan effecten lokaal en over langere tijd te meten.
Bronnen
Albrecht, J.N., Risch, A., Huber, R. & Jenni, O.G. (2026). The Power of Flexible School Start Times: Longitudinal Associations with Sleep, Health, and Academic Performance. Journal of Adolescent Health, 78(6), 865–872.
https://doi.org/10.1016/j.jadohealth.2026.01.011
Universiteit Zürich, toelichting op het onderzoek:
https://www.news.uzh.ch/en/articles/media/2026/school-later.html
Doe de slaaptest
Wil je weten hoe het met jouw slaap gesteld is? Vul dan onze slaaptest in en ontdek waar voor jou de meeste winst te behalen is.