Slecht slapen en psychische klachten komen vaak samen voor. Maar heeft het zin om de slapeloosheid apart te behandelen? Nieuw Nederlands onderzoek geeft een helder antwoord: begeleide digitale cognitieve gedragstherapie voor insomnia kan de slaapproblemen sterk verminderen, ook wanneer iemand daarnaast angst-, PTSS- of borderlineklachten heeft. De therapie neemt die psychische klachten alleen niet automatisch weg.
Wat is digitale cognitieve gedragstherapie voor insomnia?
Cognitieve gedragstherapie voor insomnia, meestal afgekort tot CBT-I, is een gestructureerde behandeling voor aanhoudende slapeloosheid. De behandeling helpt mensen onder andere om hun slaapritme te verbeteren, de koppeling tussen bed en wakker liggen te doorbreken en anders om te gaan met gedachten die de spanning rond het slapen vergroten.
Bij digitale CBT-I wordt een groot deel van deze behandeling online aangeboden. In de onderzochte interventie kregen deelnemers daarbij begeleiding. Het ging dus niet simpelweg om enkele algemene slaaptips of een slaapapp die zelfstandig moest worden doorlopen.
Werkt online slaaptherapie bij psychische klachten?
Onderzoekers van onder meer het Nederlands Herseninstituut, Amsterdam UMC, de Vrije Universiteit Amsterdam en de Universiteit van Amsterdam volgden 157 volwassenen. Alle deelnemers hadden slapeloosheid en daarnaast symptomen van angst, een posttraumatische stressstoornis of een borderlinepersoonlijkheidsstoornis.
De deelnemers werden willekeurig verdeeld over twee groepen. De ene groep volgde begeleide digitale CBT-I. De controlegroep hield een slaapdagboek bij.
Na de behandeling was de afname van de ernst van slapeloosheid in de CBT-I-groep aanzienlijk groter dan in de controlegroep. Ook bij de follow-up bleef dit verschil groot. De meeste uitkomsten uit de slaapdagboeken verbeterden in kleine tot middelgrote mate.
De kernboodschap is daarmee duidelijk: slapeloosheid is ook bij mensen met psychische klachten een behandelbaar probleem en hoeft niet te wachten totdat alle andere klachten zijn opgelost.
Beter slapen betekent niet dat alle klachten verdwijnen
De behandeling had na afloop een klein gunstig effect op angst- en borderlineklachten. Bij de latere follow-up waren deze verschillen echter niet meer statistisch overtuigend. Voor PTSS-klachten vonden de onderzoekers geen effect.
Dat onderscheid is belangrijk. Slaap en mentale gezondheid beïnvloeden elkaar, maar een slaapbehandeling is geen vervanging voor gerichte behandeling van angst, trauma of persoonlijkheidsproblematiek.
Digitale CBT-I kan daarom het beste worden gezien als een waardevolle aanvulling: de slapeloosheid wordt rechtstreeks aangepakt, terwijl voor de andere klachten passende psychische zorg nodig blijft.
Is digitale slaaptherapie ook kosteneffectief?
De onderzoekers bekeken niet alleen de gezondheidsuitkomsten, maar ook de maatschappelijke kosten. De behandeling leverde geen aantoonbare totale kostenbesparing op. De onzekerheidsmarge rond dit resultaat was breed.
Afhankelijk van wat de samenleving bereid is te betalen voor gezondheidswinst, berekenden de onderzoekers wel een redelijke tot hoge kans dat de behandeling kosteneffectief is. Dat is iets anders dan zeggen dat digitale CBT-I gegarandeerd geld bespaart.
Digitale behandeling kan de toegang tot bewezen slaapzorg vergroten, maar begeleiding, goede selectie en aansluiting op bestaande psychische zorg blijven belangrijk.
Wat betekent dit in de praktijk?
- Neem aanhoudende slapeloosheid serieus, ook wanneer er al andere psychische klachten spelen.
- Wachten totdat angst-, trauma- of persoonlijkheidsklachten volledig zijn verdwenen, is niet altijd nodig voordat slaapbehandeling kan beginnen.
- Digitale CBT-I is meer dan algemene slaaphygiëne. Het is een gestructureerde behandeling die inzet en gedragsverandering vraagt.
- Online behandeling werkt niet voor iedereen op dezelfde manier. Persoonlijke begeleiding en afstemming kunnen belangrijk zijn.
- Zie beter slapen als een eigen behandeldoel, maar niet als garantie dat alle psychische klachten vanzelf verdwijnen.
Een zelfstandige plek voor slaap in de zorg
Slaap wordt binnen de psychische zorg nog regelmatig als bijkomend symptoom behandeld. Eerst zou het ‘echte probleem’ moeten worden opgelost, waarna de slaap vanzelf verbetert.
Dit onderzoek ondersteunt een andere benadering. Slapeloosheid verdient een zelfstandige plaats in het behandelplan. Niet omdat slaaptherapie alles oplost, maar omdat beter slapen op zichzelf betekenisvolle gezondheidswinst kan opleveren.
De studie vergelijkt digitale CBT-I alleen met het bijhouden van een slaapdagboek. Daardoor weten we op basis van dit onderzoek niet hoe de digitale behandeling zich verhoudt tot persoonlijke CBT-I of een andere intensieve behandeling. Ook waren de deelnemers verdeeld over verschillende soorten psychische klachten. De uitkomsten zijn daarom niet automatisch op iedere persoon of diagnose toepasbaar.
Bronnen
Reesen, J.E. et al. (2026). Guided digital cognitive-behavioral therapy for insomnia: A (cost-)effective intervention for people with insomnia and psychological distress? Results of a randomized controlled trial. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 94(7), 437-451.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42574103
https://doi.org/10.1037/ccp0001020
Doe de slaaptest
Wil je weten hoe het met jouw slaap gesteld is? Vul dan onze slaaptest in en ontdek waar voor jou de meeste winst te behalen is.