Slapeloosheid komt veel voor bij autistische volwassenen, maar reguliere slaapbehandelingen sluiten niet altijd goed aan bij hun behoeften. Een nieuwe Nederlandse studie laat zien dat een aangepaste, begeleide online cognitieve gedragstherapie slapeloosheidsklachten duidelijk kan verminderen.
De belangrijkste conclusie: een digitale slaapbehandeling kan werken wanneer niet alleen de inhoud wetenschappelijk onderbouwd is, maar ook de vorm samen met de doelgroep wordt ontwikkeld.
Waarom vraagt slapeloosheid bij autisme om maatwerk?
Naar schatting ervaart ongeveer 60 procent van de autistische volwassenen symptomen van slapeloosheid. Moeite met inslapen, vaak wakker worden of onvoldoende herstellen kan het dagelijks welzijn en de kwaliteit van leven onder druk zetten.
Tegelijkertijd kunnen bestaande behandelingen praktische drempels opwerpen. Denk aan reizen naar een behandellocatie, veel sociale interactie, een onvoorspelbare behandelomgeving of informatie die niet goed aansluit bij de manier waarop iemand prikkels en uitleg verwerkt.
Een online behandeling kan een deel van deze drempels verlagen. Maar digitaal aanbieden alleen is niet genoeg. De inhoud en presentatie moeten eveneens passen bij de mensen die de behandeling gebruiken.
Wat onderzochten de wetenschappers?
Onderzoekers van onder meer de Vrije Universiteit Amsterdam ontwikkelden i-Sleep Autism: een vijf weken durende, begeleide online zelfhulpbehandeling gebaseerd op cognitieve gedragstherapie voor insomnie, ook wel CBT-I genoemd.
Het programma was een aangepaste versie van een bestaande online slaapinterventie. Bij die aanpassing werkten de onderzoekers samen met zeven autistische volwassenen die zelf slaapproblemen hadden.
Vervolgens werden 163 autistische volwassenen met slapeloosheidsklachten willekeurig verdeeld over twee groepen:
- 82 deelnemers kregen direct toegang tot i-Sleep Autism.
- 81 deelnemers kwamen op een wachtlijst en ontvingen psycho-educatie en algemene informatie over slaaphygiëne.
De onderzoekers volgden onder meer de ernst van de slapeloosheid, spanning voor het slapengaan, kwaliteit van leven, angst, depressieve klachten en dagelijks functioneren.
Verminderde de online behandeling de slapeloosheid?
Ja. Na zes weken waren de slapeloosheidsklachten in de behandelgroep sterker afgenomen dan in de controlegroep.
Bij 37,8 procent van de deelnemers aan i-Sleep Autism was sprake van een klinisch betekenisvolle verbetering. In de controlegroep gold dat voor 11,1 procent. Ook de cognitieve en lichamelijke spanning voor het slapengaan nam sterker af en de behandelgroep rapporteerde een betere kwaliteit van leven.
Bij de deelnemers aan de interventie bleef de verbetering van de slapeloosheidsklachten zes maanden later zichtbaar. Omdat er op dat moment geen onbehandelde vergelijkingsgroep meer was, kan daaruit niet worden geconcludeerd dat het programma na zes maanden nog steeds beter presteerde dan de controleconditie.
Een positief resultaat, maar geen oplossing voor iedereen
De uitkomsten zijn veelbelovend, maar laten ook zien dat digitale slaapzorg niet vanzelfsprekend voor iedereen toegankelijk is.
Slechts de helft van de deelnemers voltooide alle vijf modules. Iets meer dan 56 procent doorliep minimaal vier modules. Dat betekent dat een aanzienlijk deel onderweg afhaakte of de behandeling niet volledig gebruikte.
Bovendien werd bij de deelnemers geen aantoonbare verbetering gevonden in angst, depressieve klachten of dagelijks functioneren. Minder slapeloosheid betekent dus niet automatisch dat alle andere problemen eveneens verdwijnen.
De studie ondersteunt een gerichte behandeling van slapeloosheid, niet de gedachte dat slaaptherapie autisme of bredere psychische klachten behandelt.
Waarom is samenwerking met de doelgroep belangrijk?
Een belangrijk onderdeel van dit onderzoek is dat de interventie niet alleen vóór, maar ook mét autistische volwassenen werd aangepast.
Dat principe is breder toepasbaar. Een wetenschappelijk onderbouwde behandeling kan aan kracht verliezen wanneer de taal, opbouw, begeleiding of gebruiksomgeving onvoldoende aansluit bij de doelgroep. Maatwerk gaat daarom niet alleen over wat er wordt behandeld, maar ook over hoe iemand de behandeling kan volgen.
Digitale zorg kan bereik vergroten en behandeling thuis mogelijk maken. De uitval in deze studie laat echter zien dat ook online programma’s voldoende persoonlijke ondersteuning, duidelijkheid en flexibiliteit nodig hebben.
Wat betekent dit in de praktijk?
- Slapeloosheid bij autistische volwassenen verdient gerichte aandacht en hoeft niet als een onvermijdelijk onderdeel van autisme te worden beschouwd.
- Een aangepaste online CBT-I-behandeling kan slapeloosheidsklachten verminderen en de kwaliteit van leven verbeteren.
- Betrokkenheid van de doelgroep bij het ontwikkelen van een behandeling kan helpen om inhoud en vorm beter te laten aansluiten.
- Online behandelen verlaagt mogelijk praktische en sociale drempels, maar voorkomt uitval niet automatisch.
- Verbetering van slaap is waardevol, maar vervangt geen afzonderlijke ondersteuning bij angst, depressie of problemen in het dagelijks functioneren.
- Mensen met aanhoudende slaapproblemen doen er goed aan hun klachten met een deskundige te bespreken. Dit onderzoek geeft geen persoonlijk behandeladvies.
Bronnen
Spaargaren, K.L., Begeer, S., Nieuwenhuis, S., Bradley, J., Riper, H., Greaves-Lord, K. & Van Straten, A. (2026). Effectiveness of Guided Internet-delivered Cognitive Behavioral Therapy for Insomnia in Autistic Adults (i-Sleep Autism): a Randomized Controlled Trial. SLEEP. https://doi.org/10.1093/sleep/zsag199
Volledige publicatie bij Oxford Academic:
https://academic.oup.com/sleep/advance-article/doi/10.1093/sleep/zsag199/8737298
PubMed-registratie:
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/42472472/
Wil je weten hoe het met jouw slaap gesteld is? Vul dan onze slaaptest in en ontdek waar voor jou de meeste winst te behalen is.