Je ligt te draaien, wordt vaker wakker en de volgende ochtend voelt je nacht allesbehalve uitgerust. Dan kijk je naar buiten: volle maan. Toeval? Of heeft de maan daadwerkelijk invloed op hoe we slapen?
Dat idee leeft sterk. Nieuw onderzoek van slaaponderzoeker Christian Cajochen van de Universiteit van Basel laat zien dat de maan opvallend vaak wordt aangewezen als oorzaak van een slechte nacht. Maar het onderzoek laat óók zien dat onze verwachtingen en overtuigingen waarschijnlijk een belangrijke rol spelen.
36% wijst de maan aan als slaapverstoorder
Voor het onderzoek werden gegevens gebruikt uit een online vragenlijst onder 1.815 deelnemers. Daarbij werd gevraagd naar slaap, mogelijke slaapverstoorders en de invloed die deelnemers zelf aan de maan toeschreven.
Van de omgevingsfactoren werd de maan opvallend vaak genoemd. Dat betekent echter niet dat bij deze mensen objectief is vastgesteld dat de maan hun slaap verstoorde. Het onderzoek ging in belangrijke mate over de waargenomen invloed van de maan: wat mensen zelf als verklaring voor hun slechte slaap zien.
Dat onderscheid is belangrijk. Denken dat iets je slaap beïnvloedt, is niet hetzelfde als objectief meten dat het ook daadwerkelijk gebeurt.
De maan krijgt vooral rond volle maan de schuld
De onderzoeker koppelde het moment waarop deelnemers de vragenlijst invulden aan de maancyclus. Daaruit bleek dat het toeschrijven van slechte slaap aan de maan niet gelijkmatig over de maand verdeeld was. Meldingen namen toe rond volle maan en bleven ook daarna verhoogd.
Dat roept een interessante vraag op: komt dat doordat de maan onze slaap daadwerkelijk verandert, of omdat we rond volle maan alerter zijn op de maan en daardoor eerder een slechte nacht eraan koppelen?
Verwachting lijkt een belangrijke rol te spelen
Een opvallende uitkomst was dat mensen die bewust de maanstanden volgden, vaker aangaven dat de maan hun slaap beïnvloedde. Ook mensen die hun slaap sterk koppelden aan weersomstandigheden wezen de maan vaker als oorzaak aan.
Dat past bij het idee dat verwachting en aandacht invloed kunnen hebben op hoe we een slechte nacht verklaren.
Simpel gezegd: als je weet dat het volle maan is en je hebt slecht geslapen, is de stap naar “het zal wel door de maan komen” snel gezet.
Maar eerder onderzoek vond soms wél een effect
Een bekende studie uit 2013 vond in een gecontroleerde laboratoriumsetting verschillen rond volle maan. Rond die fase nam diepe slaap af, duurde het gemiddeld langer om in slaap te vallen en was de totale slaapduur korter. De deelnemers en onderzoekers waren zich tijdens het oorspronkelijke experiment niet bewust van de latere analyse naar maanfasen.
Ook een oudere longitudinale studie vond een kortere subjectieve slaapduur rond volle maan dan rond nieuwe maan, al benadrukten de onderzoekers zelf dat de bevinding bevestigd moest worden in vervolgonderzoek.
Een studie uit 2021 vond eveneens patronen in slaapduur en bedtijd die samenhingen met de maancyclus, zowel bij mensen met als zonder veel kunstlicht in de avond.
Andere onderzoeken vinden juist géén duidelijk verband
Er zijn echter ook grotere onderzoeken die geen overtuigend effect vonden.
Een bevolkingsonderzoek met 759 deelnemers vond geen significant verschil in subjectieve slaapkwaliteit, objectieve slaapduur of verschillende slaapmetingen tussen volle maan, nieuwe maan en andere maanfasen.
Ook een analyse van 205 gezonde deelnemers vond geen algemeen hoofdeffect van de maan op slaap. Wel werden enkele verschillen tussen mannen en vrouwen gevonden, maar de onderzoekers spraken zelf van beperkt bewijs.
Andere studies vonden juist opnieuw specifieke verschillen in slaapkwaliteit of slaapstructuur, waardoor het wetenschappelijke beeld tot op heden niet eenduidig is.
Slaap je dus slechter bij volle maan?
Het meest eerlijke antwoord is: dat weten we nog niet zeker.
Sommige onderzoeken vinden veranderingen in slaap rond bepaalde maanfasen, andere vinden geen duidelijk effect. Het nieuwe onderzoek uit 2026 laat vooral iets anders zien: mensen schrijven slechte slaap opvallend vaak aan de maan toe, en hun verwachtingen lijken daarbij mee te spelen.
Dat betekent dat je bij een slechte nacht rond volle maan beter niet automatisch één oorzaak aanwijst.
Kijk naar het complete plaatje
Slaap wordt door veel factoren beïnvloed. Denk aan:
- temperatuur in de slaapkamer;
- geluid;
- stress en piekeren;
- slaapritme;
- alcohol of cafeïne;
- beweging;
- je matras en hoofdkussen;
- je daadwerkelijke slaaphouding en beweging gedurende de nacht.
Juist daarom is het interessant om onderscheid te maken tussen wat je denkt dat je slaap verstoort en wat er tijdens de nacht daadwerkelijk gebeurt.
Dat is ook waarom slaapgedrag meten waardevol kan zijn. Een thuismeting kan inzicht geven in bijvoorbeeld slaaphoudingen, beweging en slaapklimaat, zodat je niet alleen op gevoel hoeft af te gaan.
Conclusie
Volle maan en slechte slaap worden al eeuwen met elkaar verbonden. Wetenschappelijk onderzoek geeft daar tot nu toe geen eenduidig antwoord op.
Het nieuwe onderzoek van Cajochen laat vooral zien dat perceptie en verwachting een grote rol kunnen spelen. We zijn geneigd een slechte nacht aan een zichtbare oorzaak toe te schrijven, terwijl slaap bijna altijd door meerdere factoren tegelijk wordt beïnvloed.
Bronnen
- Cajochen C. Who Blames the Moon for Poor Sleep? An Exploratory Online Survey. Clocks & Sleep, 2026.
- Cajochen C. et al. Evidence that the lunar cycle influences human sleep. Current Biology, 2013.
- Röösli M. et al. Sleepless night, the moon is bright: longitudinal study of lunar phase and sleep. Journal of Sleep Research, 2006.
- Casiraghi L. et al. Moonstruck sleep: Synchronization of human sleep with the moon cycle under field conditions. Science Advances, 2021.
- Haba-Rubio J. et al. Bad sleep? Don’t blame the moon! A population-based study. Sleep Medicine, 2015.
- Turányi C.Z. et al. Association between lunar phase and sleep characteristics. Sleep Medicine, 2014.