Olympisch kampioene Anna van der Breggen over slapen tijdens trainingskampen en etappekoersen
Als je op een trainingskamp in Spanje zit waar het overdag 40 graden wordt, is een goede nachtrust geen luxe maar een absolute noodzaak. Voor wielrensters zoals Anna van der Breggen, die na een korte periode als ploegleidster in 2025 haar comeback maakte bij SD Worx-Protime, is slapen onder wisselende omstandigheden onderdeel van het vak. Van koude hotelkamers tot snikhete nachten tijdens de Giro d’Italia: de slaapomgeving kan een enorme invloed hebben op herstel en prestaties.
Hidde Hulshof, slaapfysiotherapeut en oprichter van het SlaapKennisCentrum, spreekt regelmatig wielrenners over hun slaappatronen. In een interview vanuit haar trainingskamp in Spanje deelt Anna van der Breggen openhartig haar ervaringen met slapen onder extreme omstandigheden. Haar verhaal biedt niet alleen inzicht in de uitdagingen van topsport, maar ook waardevolle lessen over hoe temperatuur en klimaat ons allemaal kunnen beïnvloeden tijdens de nacht.
De impact van extreme hitte op nachtrust
“Qua temperatuur hebben we best wel vaak een Giro waar het overdag gewoon in de 40 graden is,” vertelt Anna. “Dus ik denk dat het slapen verschilt per hotel of je wel of niet een airco hebt. Sommige nachten zijn ook gewoon echt zonder deken of net één lakentje, maar dan is het bloed heet. Dus dan heb je sowieso wat hogere lichaamstemperaturen.”
Deze extreme warmte tijdens etappekoersen in Zuid-Europa is geen uitzondering voor professionele wielrensters. Wat Anna beschrijft, is een fundamenteel probleem: ons lichaam heeft een lagere kerntemperatuur nodig om in slaap te vallen en diep te slapen. Bij temperaturen boven de 40 graden overdag, blijft die lichaamstemperatuur ook ‘s nachts verhoogd, waardoor de slaapkwaliteit sterk kan worden beïnvloed.
Hidde legt uit dat dit niet alleen bij wielrenners voorkomt. “Wat we nu bij voetballers bijvoorbeeld zien, is dat ze op late wedstrijden nog best wel een hoog lichaamstemperatuur hebben, dat ze dat moeilijk af kunnen geven. Dan zien we in metingen dat luchtvochtigheid en temperatuur over het algemeen nog wat hoger zijn gedurende de nacht, wat de slaap in negatieve zin beïnvloedt.”
Het lichaam heeft normaal gesproken een daling in kerntemperatuur nodig om de diepe slaapfase te bereiken. Deze diepe slaap is cruciaal voor fysiek herstel, iets wat voor topsporters na vijf uur fietsen en intensieve trainingsdagen extra belangrijk is. Wanneer de omgevingstemperatuur te hoog is en het lichaam de warmte niet kwijt kan, blijft de slaap oppervlakkiger en is het herstel minder optimaal.
De luxe van airconditioning en de realiteit zonder
Anna’s opmerking over het verschil tussen hotels met en zonder airconditioning klinkt simpel, maar raakt de kern van het probleem. Niet elk hotel tijdens een meerdaagse koers heeft adequate koeling. En zelfs als er airconditioning is, kan die niet altijd voldoende zijn om de kamer op een comfortabele slaaptemperatuur te krijgen na een dag van 40 graden.
“Ja, sommige nachten zijn ook gewoon echt zonder deken of net één lakentje, maar dan is het bloed heet,” vertelt Anna eerlijk. Dit is een situatie die veel mensen herkennen tijdens warme zomernachten. Maar waar de gemiddelde persoon de volgende dag misschien wat moe is, moet Anna de volgende ochtend presteren op het hoogste niveau, vaak met nog twee of drie weken koers voor de boeg.
Innovatieve oplossingen voor temperatuurregulatie
Hidde vertelt over nieuwe ontwikkelingen die specifiek gericht zijn op het reguleren van de slaaptemperatuur. “We zijn nu zelf aan het testen met een partij waar je echt gewoon koele lucht zelfs door je matras heen kan laten komen op bepaalde zones. Om te zien of dat impact heeft op je kerntemperatuur en contacttemperatuur van je huid, en of dat je slaapkwaliteit kan bevorderen.”
Deze technologie, waarbij koeling door het matras wordt geblazen, klinkt futuristisch maar is in de topsport al in gebruik. Hidde noemt het voorbeeld van Eightsleep, een koelingsysteem dat bovenop het matras wordt gelegd. “In warme landen zou dat misschien meer een rol kunnen spelen dan in Nederland,” merkt hij op.
Anna is bekend met dergelijke systemen, maar de praktische uitvoerbaarheid tijdens meerdaagse koersen blijkt een uitdaging. Het vervoeren van extra materiaal, het nodig hebben van extra personeel om alles te installeren, en de logistieke complexiteit maken het niet altijd haalbaar. “Dat is gewoon heel lastig, want je hebt eigenlijk een extra persoon nodig die ook weer een hotelkamer nodig heeft, die het kan meenemen met een extra auto. Al dat soort dingen maakt het gewoon lastig,” legt Anna uit.
Hoogtekamers en hoogtestages: slapen met minder zuurstof
Een andere extreme slaapomstandigheid in de wielersport is slapen op hoogte of in zogenaamde hoogtekamers. Deze kamers simuleren de omstandigheden op grote hoogte door het zuurstofgehalte te verlagen, wat het lichaam stimuleert om meer rode bloedcellen aan te maken. Dit kan de prestaties op zeeniveau verbeteren.
Anna vertelt dat het gebruik van hoogtekamers binnen haar ploeg voorkomt, maar dat ze zelf liever voor traditionele hoogtestages kiest. “Ik heb wel tijd dit jaar om op hoogtestages te gaan. Dat heeft altijd mijn voorkeur boven telkens in een ruimte te moeten zijn, want ik word daar een beetje claustrofobisch van.”
De voorkeur van Anna is niet alleen een kwestie van comfort. Hoogtetraining vraagt veel van het lichaam, en de combinatie met verminderde slaapkwaliteit door een lagere zuurstofconcentratie kan zwaar zijn. Sommige rensters gedijen goed bij het gebruik van hoogtekamers thuis, waardoor ze korte periodes van hoogtetraining kunnen inlassen zonder weken op trainingskamp te hoeven. Anderen, zoals Anna, ervaren de beperkte ruimte als beklemmend.
“Je hebt natuurlijk ook hier in Spanje die hotels, en in België zit er tegenwoordig ook één van die hoogtehotels,” vertelt Anna. “Het hoogteffect is in principe hetzelfde, alleen veel meer controleerbaar. Je zou zelfs nog wat hoger kunnen slapen dan op een hoogtestage. En als je qua tijd niet helemaal uitkomt, kan je naar huis gaan en dan wel eigenlijk de ideale lengte maken van het hoogtekamp.”
Hidde vraagt of Anna verschil merkt in slaapkwaliteit tijdens hoogtesimulatie, maar dat weet ze niet uit eigen ervaring. Wat wel duidelijk is, is dat wetenschappelijk bewezen is dat het hoogteffect werkt, maar of de kwaliteit van slaap daarbij in het geding komt, verschilt per persoon.
De kunst van aanpassen aan verschillende slaapomgevingen
Een van de meest opvallende aspecten van Anna’s verhaal is haar vermogen om bijna overal te slapen. “Ik slaap op elk bed,” zegt ze nuchter. “Ik voel weleens van, oh, dit is even een minder lekker bed. Maar ja, zeker tijdens etappekoersen raak ik het bed aan en meestal slaap ik tot de volgende ochtend.”
Deze flexibiliteit is goud waard in de wielersport, waar rensters regelmatig van hotel wisselen en te maken krijgen met verschillende matrassen, kussens en slaapomgevingen. Maar Anna erkent dat niet iedereen deze gave heeft. “Dat geldt natuurlijk niet voor iedereen. Ik denk dat dat ook per persoon heel erg verschillend is.”
Hidde bevestigt dit. Uit zijn metingen bij verschillende topsporters blijkt dat sommigen zeer gevoelig zijn voor veranderingen in hun slaapomgeving, terwijl anderen zich snel aanpassen. “Het ene bed is het andere bed niet, en dan slaap je gewoon net even anders,” vat Anna het samen.
Om deze wisselende omstandigheden het hoofd te bieden, gebruikt de ploeg instelbare kussens die rensters kunnen meenemen. “Het kussen kan daar al super erg voor helpen als je gewoon altijd hetzelfde kussen hebt, dat je die ook misschien kan instellen als je een harde matras hebt,” legt Anna uit. Dit kleine stukje consistentie kan het verschil maken tussen een goede en slechte nachtrust.
Herstelprotocollen na extreme inspanningen
Na een dag van vijf uur fietsen in de hitte is slaap slechts één onderdeel van het herstelproces. Anna beschrijft hoe het herstelprotocol van Team SD Worx-Protime eruitziet. “We hebben herstelkousen en hersteltubes die je om je hele benen doet. Veel rensters hebben ook van die opblaasbare recovery boots. En meestal hebben we op trainingskampen om de dag massage.”
Deze hersteltools zijn gericht op het bevorderen van de bloedsomloop en het afvoeren van afvalstoffen uit de spieren. Interessant is dat Anna ook ijsbaden noemt, maar met een belangrijke nuance. “Op trainingskampen doen we dat eigenlijk niet, omdat het wel effect heeft op de trainingsadaptatie. Maar zeker in etappekoersen, waarbij je gewoon gaat voor het resultaat, werkt het wel beter voor het herstel.”
Hidde bevestigt dat koude therapie direct na training de aanpassingsrespons van het lichaam kan verminderen, wat tijdens trainingskampen onwenselijk is. Maar tijdens wedstrijden, waar herstel vooropstaat en niet de training, kan het juist helpen. Deze balans tussen optimaal trainen en optimaal herstellen is een delicaat evenwicht.
De rol van technologie in slaapmonitoring
Om beter inzicht te krijgen in hoe verschillende omstandigheden hun slaap beïnvloeden, hebben Anna en enkele van haar teamgenoten in het verleden metingen gedaan met het SlaapKennisCentrum. Anna herinnert zich: “Ik vond het gewoon super interessant. Ik ben van alles een beetje als slaper. Ik word wel even wakker, draai me om, en slaap weer verder. Dat gaat een paar keer, dan heb ik al die rondjes gehad, en dan is het weer ochtend.”
Hidde vult aan: “Jij was een goede draaier en keren inderdaad, met veel tushoudingen. We zagen dat je veel buik georiënteerd lag, vanuit de zij.” De metingen toonden ook dat Anna’s luchtvochtigheid en temperatuur tijdens de slaap goed waren, althans tijdens de thuissituatie waar de meting plaatsvond.
Deze metingen geven waardevol inzicht in slaappatronen, maar zoals Hidde opmerkt, is het nog steeds lastig om bijvoorbeeld de diepte van slaap nauwkeurig te meten met wearables zoals een ring. “Ondanks dat het moeilijk is om te tracken, kun je wel iets zeggen als het echt een heel groot verschil is ten opzichte van je baseline.”
Hormonen, temperatuur en de complexiteit van vrouwelijke slaap
Een onderwerp dat tijdens het gesprek kort ter sprake komt, is de invloed van hormonen op temperatuur en slaap. Hidde vertelt over een recent congres waar “een hele sessie was over wat de hormonale invloeden zijn op temperatuur gedurende de nacht en luchtvochtigheid. Dat blijft wel een heel lastig mechanisme.”
Voor vrouwelijke atleten is dit een extra laag complexiteit. De menstruatiecyclus beïnvloedt de kerntemperatuur van het lichaam, wat op zijn beurt de slaap kan beïnvloeden. In combinatie met extreme externe temperaturen en de fysieke belasting van topsport, wordt het een puzzel om optimale slaapomstandigheden te creëren.
De toekomst: van headbands tot matraskoeling
Hidde deelt nog een fascinerende ontwikkeling uit de wereld van slaapoptimalisatie. “We zien nu bij Defensie dat ze aan het slapen zijn met headbands om van buitenaf de diepe slaap te bevorderen. Diepe slaap is natuurlijk heel belangrijk voor fysiek herstel. Zodat militairen die kort slapen toch optimaal fysiek herstel genieten.”
Deze technologie, waarbij elektrische stimulatie wordt gebruikt om de hersenen te helpen dieper te slapen, klinkt als sciencefiction maar is al in ontwikkeling. “Dat zou voor topsport natuurlijk ook nog best wel interessant kunnen zijn,” merkt Hidde op. “Het wordt wel een beetje futuristisch. Het is ook de vraag hoever je het moet doorvoeren. Maar als jij je fysiek beter herstelt ‘s nachts en je diepe slaap optimaal benut, geeft dat misschien wel voordeel.”
Anna zelf blijft realistisch over al deze technologische oplossingen. Praktische overwegingen, zoals logistiek en het feit dat ze zelf al goed slaapt, wegen zwaar. “Kijk, als ik naar mezelf kijk, ik slaap op elk bed. Zeker tijdens etappekoersen raak ik het bed aan en meestal slaap ik tot de volgende ochtend. En dat geldt natuurlijk niet voor iedereen.”
Praktische lessen voor de niet-topsporter
Hoewel het verhaal van Anna zich afspeelt in de context van professioneel wielrennen, zijn de lessen breder toepasbaar. We worden allemaal geconfronteerd met wisselende slaapomstandigheden, van hete zomernachten tot oncomfortabele hotelkamers op vakantie. Wat kunnen we leren van de aanpak van topsporters?
Ten eerste het belang van temperatuurregulatie. Een iets koelere slaapkamer, tussen de 16 en 19 graden Celsius, is ideaal voor de meeste mensen. In warme periodes kan een ventilator of airconditioning het verschil maken, niet alleen voor comfort maar ook voor de kwaliteit van de diepe slaap.
Ten tweede het belang van consistentie waar mogelijk. Anna benadrukt het gebruik van hetzelfde kussen, ook in wisselende omgevingen. Voor ons betekent dit dat het handig kan zijn om op vakantie je eigen kussen mee te nemen, of in ieder geval te zorgen voor vertrouwde elementen in je slaapomgeving.
Ten derde het besef dat aanpassingsvermogen verschilt per persoon. Sommige mensen slapen overal, anderen hebben meer structuur en consistentie nodig. Er is geen goed of fout, alleen wat voor jou werkt.
Conclusie: slapen als essentieel onderdeel van prestatie
Het gesprek met Anna van der Breggen laat zien dat slapen voor topsporters geen bijzaak is maar een cruciale pijler van hun prestaties. De invloed van temperatuur, klimaat en wisselende slaapomgevingen is enorm, en teams als SD Worx-Protime investeren steeds meer in het optimaliseren van deze factoren.
Van innovatieve koelsystemen tot hoogtekamers, van instelbare kussens tot herstelprotocollen: de wereld van topsportslaap is complex en constant in ontwikkeling. Maar de kern blijft eenvoudig. Zoals Anna samenvat: na vijf uur fietsen in de hitte wil je lichaam vooral één ding: herstellen. En dat herstel begint met een goede nachtrust.
Voor ons allemaal, topsporter of niet, is de boodschap helder: slaap verdient aandacht. Niet als luxe, maar als noodzaak. En soms maken de simpelste aanpassingen, zoals een koelere kamer of een beter kussen, het grootste verschil.
Wil je weten hoe jouw eigen slaapkwaliteit ervoor staat? Doe de slaapkwaliteitstest op https://slaapkenniscentrum.nl/meting/slaapkwaliteit-score/ en ontdek waar je slaap kan verbeteren.